Een ongeluk zit in een klein hoekje. Een op de drie jongens en een op de vier meisjes valt wel eens op de voortanden, meestal de boventanden. Soms is de schade beperkt, maar het kan ook ernstige gevolgen hebben.
Als op jonge leeftijd een voortand verloren raakt of een grote kans heeft om over een paar jaar verloren te raken, is er vaak een goede oplossing voor. Dan kan een kiesje van achter uit de mond verplaatst worden naar de plek van de kapotte voortand.
Dat heet auto-transplantatie en het is teamwork.
Wat kan er gebeuren bij een trauma op het gebit? Er kan een tandwortel beschadigd raken. Een donkere voortand bij een kind wordt meestal veroorzaakt door een val of harde klap in het verleden (een trauma). Hierdoor kan de tandzenuw afsterven, waardoor de tand langzaam grijs, bruin of zwart kleurt. Dan heeft zo’n tand een zenuw-behandeling (endo) nodig. Het probleem daarbij is dat bij een kind de wortelpunt van zo’n voortand nog niet afgevormd is en nog vrij open staat. Een goede afsluiting van de endo is bij een kind dus lastig. Daardoor is de prognose van zo’n opgeknapte tand beperkt. Als er een scheur in de wortel zit, gaat een tand ook niet lang meer mee.
Soms is de klap zo hard dat een tand eruit geslagen wordt en terug gezet is. De vooruitzichten van zo’n tand zijn ook niet goed. Als je zo een tand kwijt raakt is dat altijd een dramatische ervaring. Vaak wordt er nog alles aan gedaan om de beschadigde voortand(en) te behouden en weer op te knappen, maar dat lukt niet altijd. Bij een kind kan ook geen implantaat geplaatst worden om een voortand te vervangen, want een kind groeit nog. Een implantaat ‘groeit niet mee’ en zakt als het ware steeds dieper in de kaak.
Een betere oplossing is om een gezond kiesje van achter uit de mond te verplaatsen naar de plek van de kapotte voortand. Dat kiesje wordt vlot daarna door een kundige esthetisch tandarts opgebouwd tot de vorm van een voortand en het groeit vast op die plek in de kaak. De orthodontist beweegt daarna heel voorzichtig de nieuwe tand zodat die mooi in de tandboog komt. Dan is er op die plek geen implantaat nodig, want je hebt weer een eigen ’tand’ op die plek zitten. Zo’n behandeling noemt men autotransplantatie en daar is een heel team voor toegerust. Auto-transplantatie van een kiesje betekent transplantatie van een kiesje bij jezelf (autos = zelf).
Deze behandelmethode bestaat al zo’n 50 jaar. Maar de laatste jaren is het beter uit te voeren, omdat de plek waarheen getransplanteerd gaat worden al precies op maat kan worden gemaakt nu er gepast wordt met een plastic 3D geprint model van het te verplaatsen kiesje. Als het te verplaatsen kiesje dan eruit geopereerd is past het gelijk op de nieuwe plek. Zo heeft het minder te lijden. Vroeger moest gepast worden met het te verplaatsen kiesje, waardoor het al wat beschadigd raakte. Dat hoeft nu niet meer. De tijd dat het kiesje door de mond reist is tot een minimum beperkt. Dat komt de prognose ten goede.
deels gevuld van binnen door een endo-behandeling.
Als we denken dat een autotransplantatie een goede optie voor een patiënt kan zijn, worden eerst lichtfoto’s, röntgenfoto’s en gebitsafdrukken gemaakt en wordt een plan gemaakt in een speciaal team, het autotransplantatie-team.
Wie zitten in het Friese autotransplantatie-team?
In Fryslân bestaat sinds 2017 een autotransplantatie-team voor de hele provincie. Daarin nemen deel, naast de Friese orthodontisten, de volgende specialisten:
Tandarts-endodontologen zijn specialisten in zenuw-behandelingen en die zijn vaak nodig om een tand die beschadigd is te redden en ook om een te transplanteren kiesje dat al langer was doorgebroken klaar te maken voor de transplantatie.
In Leeuwarden is Endo Leeuwarden gevestigd aan de Singelstraat 37.
Kiesjes die nog niet zijn doorgebroken kunnen in de regel vitaal, dat wil zeggen zonder zenuw-behandeling getransplanteerd worden. Dat is ideaal, maar die timing is niet altijd beschikbaar.
De MKA-chirurg opereert het te transplanteren kiesje naar de gewenste plek en maakt eerst op die plek precies genoeg ruimte voor de wortel.
De esthetische tandarts uit het team bouwt enkele dagen later het kiesje op tot de vorm van een mooie voortand. Robbin van der Wal heeft zijn praktijk aan de Emmakade 62 te Leeuwarden en Hans Scholtanus in IJlst.
Dr. Aarnoud Hoekema is een MKA-chirurg (kaakchirurg), verbonden aan de afdeling Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie van het Frisius MC Heerenveen (voorheen Tjongerschans ziekenhuis). Hij is degene die de auto-transplantaties uitvoert. Hij bespreekt vooraf de opties, de procedure, de risico’s en maakt een digitale scan van het te transplanteren gebitselement, om te zien of transplantatie een geschikte behandeloptie is.
Dan print hij het te transplanteren gebitselement uit in kunststof op 115% van de werkelijke grootte, als pas-malletje. Hiermee kan tijdens de operatie eerst gepast worden of de plek waar het kiesje heen getransplanteerd wordt wel de goede vorm heeft.
Pas als dat zo is, wordt het te transplanteren kiesje daadwerkelijk uit de kaak geopereerd en direct in het inmiddels pasklare gat geplaatst. Hierdoor is het trauma op het transplantaat zo klein mogelijk en de overlevingskans zo groot mogelijk.
Vaak wordt een kiesje van achter uit de mond voor in het gebit geplaatst door de kaakchirurg. Liefst een kiesje wat je eigenlijk wel kunt missen. De ruimte die daardoor achterblijft zal de orthodontist in de regel met de beugel weer zoveel mogelijk dicht schuiven.
De esthetisch tandarts Robbin van der Wal of dr. Hans Scholtanus bouwt daarna het getransplanteerde kiesje op tot een mooie voortand. Zij hebben zich beiden speciaal toegelegd op esthetische tandheelkunde met composiet en werken in dit kader nauw samen met kaakchirurg Hoekema en de orthodontisten.
Het verschil met een gewone voortand is dan al haast niet meer te zien.
Als de nieuwe tand opgebouwd is, kan er een orthodontische bracket op geplaatst worden. Dan kan er een lichte kracht worden uitgeoefend op het verplaatste gebitselement. Dat is nodig om het goed aan te laten slaan op de nieuwe plek. Dat is het werk van de orthodontist. Het hele proces is onderling goed afgesproken, zodat de timing zo optimaal mogelijk kan zijn.
Aan de wat dikkere achterkant kun je zien dat deze nieuwe voortand eigenlijk een kiesje is. Rechts zie je nog de open plek waar het kiesje vandaan gekomen is.
De beugel gaat die plek nog dicht trekken.
De orthodontist brengt daarna een bracket aan op de nieuwe, opgebouwde, tand en begint heel zachtjes een lichte kracht aan te brengen. Zo kan de getransplanteerde tand het beste ‘vast’ groeien op de nieuwe plek.
Het is van groot belang dat al de tijd heel goed gepoetst wordt. Het gebit moet extra schoon zijn rond het transplantaat, anders raakt het tandvlees eromheen ontstoken en kan het transplantaat verloren gaan. Niet goed poetsen is de rode draad bij complicaties met transplantaten!
De Friese orthodontisten uit Sneek, Heerenveen, Drachten, Leeuwarden en Harlingen participeren in dit autotransplantatie-team. Dit team komt in de regel om de twee maanden bijeen om de patiënten uit de verschillende praktijken te bespreken en de behandelingen te evalueren en te coördineren en natuurlijk om van elkaar en van de ervaring te leren om beter te worden.
Je ziet dat nog aan de binnenkant, omdat je daar het knobbeltje van het kiesje nog ziet. Aan de kiesjes zelf wordt niet geslepen, ze blijven compleet. Op deze foto zie je ook de al bijna dicht-geschoven plekken waar die kiesjes vandaan geopereerd werden, meer achter in de mond.
Deze fotoserie van esthetisch tandarts Robbin van der Wal laat duidelijk en stap voor stap zien hoe een getransplanteerd kiesje wordt omgevormd tot een fraaie voortand met behulp van composiet-materiaal.